پیوندها
» مركز آموزش و پژوهش هاي توسعه و آينده نگري قم
» متون سياسي
» همايش و جشنواره استاني نظام پيشنهادها
» انجمن علوم سياسي ايران
» موسسه مطالعات و پژوهش هاي سياسي
» سياست و پژوهش
» دكتر مهدي مطهر نيا
» دكتر مقصود رنجبر
» دكتر مجتبي مقصودي
» بانک اطلاعات نشریات کشور
» پژوهشکده اطلاعات و مدارک علمی ایران
» پایگاه SID - جهاد دانشگاهی
» ایران پژوهش
» زبان انگلیسی سرایان
» جامعه مترجمان رسمی ایران
» دکتر داود فیرحی
» دکتر نجف لک زایی
» علمی کاربردی استانداری قم
» گردونه(دانشجویان ارشد مجازی دانشگاه تهران)
» فدراسيون گلف
جستجو
 فارسی :: انگلیسی
ز نورت جهل بگریزد، اگر شمعی و رخشنده ............. زجودت فقر بگریزد، اگر ابری و بخشنده
صفحه اول  >> مقالات >>
سیاست روز :: سایت شخصی دکتر رضا دلاوری | اصول تنظيم و كنترل بودجه(1)
اصول تنظيم و كنترل بودجه(1)
موضوع: سياسي

 واژه بودجه:

واژه بوژت ( Bouget ) يك واژه فرانسه قديم است و به كيف چرم اطلاق مي‌شده است كه وجوه نقد را در آن نگهداري مي كردند. بدين جهت ابتدا كيف چرمي كه محتوي صورت مخارج و درآمدهاي دولت انگليس بوده و وزير دارائي انگليس آن را با خود به پارلمان مي آورده و صورتهاي مخارج و درآمدهاي مملكتي را از كيف خارج كرده و براي تصويب به پارلمان عرضه مي داشته است در انگليس Budget ناميده مي شد. به تدريج معني اصطلاح بودجه از خود كيف, تبديل به محتويات آن شد. بعدا كه به تدريج صورتهاي مزبور در يك صورت واحد گنجانده شده است, اين صورت بنام ”باجت“ در انگليسی و بودجه در فرانسه ناميده شده و در ساير زبانها نيز همين كلمه بكار برده شد.

قبل از انقلاب مشروطه چنين واژه اي در زبان فارسي به كار نمي رفته است و پس از آن چون قانون اساسي ايران بيشتر از قوانين اساسي بلژيك و فرانسه ترجمه و اقتباس شده اين واژه نيز همراه قوانين مالي فرانسه ترجمه و وارد قانون محاسبات عمومي ايران و زبان فرانسه گشته است.

تعريف بودجه : كلمه بودجه اززبان فرانسه وارد زبان انگليسي وفارسي شده و معني لغوي آن به منزله كيف ياساك خزانه دار بوده است كه دريافتها و وجوه دولتي را در آن قرار مي دادند وهزينه هاي دولتي از وجوه داخل آن كيف يا ساك پرداخت مي شده است .از بودجه تعاريف مختلفي شده است كه هيچ كدام جامع و كامل نيست وبستگي به ديدگاههاي گوناگون آن درابعاد اقتصادي ،اجتماعي، مديريتي يا سياسي ، حقوقي و قانوني دارد. بودجه ، پيش بيني هزينه اجرايي عمليات در طول مدت يكسال است كه درنهايت به دايره اعتبارات ارائه مي گردد.

مفهوم بودجه در بين مردم دخل و خرج يا در آمد و هزينه هاي دولت است كه مي توان آن را ساده ترين برداشت از مفهوم بودجه دانست. ليكن از آن زمان تا امروز بودجه از نظر مفهوم, معني, هدف , شكل, محتوي و حدود شمول تغييرات محسوسي يافته است. تا جاي كه هم اكنون مهمترين ابزار براي اداره اقتصاد ملي كشور و ابراز مديريت محسوب مي گردد

يك طرح مالي است كه نيازمنديها ي پولي دولت به طور كامل براي مدت محدودي بر آورده مي شود , در برابر

نيازمنديهاي هزينه اقلام درآمد پيش بيني مي شود.

-برنامه مالي دولت است براي عمليات آتي.

-ابزاري است براي بهبود و تصويب برنامه هاي توسعه .

-يك سند مالي است مربوط به درآمد ها و هزينه هاي دولت.

-بودجه دولت سندي است كه معاملات دخل و خرج مملكتي براي مدت معيني در آن پيش بيني و تصويب مي گردد

بودجه ريزي : فرايند توسعه در برنامه كوتاه مدت است كه شامل تهيه و تنظيم و پيشنهاد بودجه ، تصويب ، اجرا و نظارت بر بودجه در يكسال مالي است . بودجه ريزي تفكري منسجم از منابع مالي محدود در برابر نيازهاي نامحدود است به طوري كه ارتباطات ارگانيك و همه جانبه بين منابع مالي و غيرمالي لحاظ شده باشد. بودجه ريزي ، برآورد منطقي حجم عمليات در مقابل اعتبارات است و با توسل به بودجه ريزي ، برنامه توسعه از بالقوه به صورت بالفعل در مي آيد .

مراحل بودجه یا سیکل بودجه

1. تهیه و تنظیم بودجه

2. تصویب بودجه

3. اجراء بودجه

4. نظارت و کنترل بر بودجه

 1.تهیه و تنظیم بودجه

این مرحله داراى چهار مرحله فرعى است این مراحل عبارت‌اند از:

1. بودجه درخواستى         

۲. بودجه پیشنهادى           

 ۳. سقف بودجه    

  ۴. لایحه بودجه   

 اصل ۵۲ قانون اساسى مقرر مى‌دارد ”بودجه سالانه کل کشور از طرف دولت تهیه و براى رسیدگى و تصویب به مجلس شوراى اسلامى تسلیم مى‌گردد“.           

 2.تصویب بودجه

منظور از تصویب بودجه، تصویب بودجه پیشنهادى دولت توسط قوه مقننه است. این اصل از اصول و موازین متداول بودجه‌ریزى در تمام کشورها تلقى مى‌گردد.      

بحثى که در این مرحله مطرح است، بحث پیام بودجه است. پیام بودجه همان سخنرانى‌هاى سه یا چهار ساعته رئیس‌جمهور است که خلاصهٔ بسیار کلى از بخش‌هاى عمدهٔ بودجه است.   

 3.اجراء بودجه

اساسى‌ترین مرحله از مراحل بودجه، اجراد بودجه است. در این مرحله پنج بحث عمده مطرح است این مباحث عبارت‌اند از:      

           ۱. اصلاح بودجه

           ۲. متمم بودجه     

           ۳. بودجه ابلاغى  

           ۴. بودجه تفصیلى

           ۵. مکانیزم‌هاى اجراء، و رسیدگى بودجه        

 اجراء بودجه عبارت است از کلیه عملیات و اقداماتى که جهت وصول و ثبت درآمدها و سایر منابع تأمین اعتبار و انجام هزینه‌هاى پیش‌بینى‌شده در بودجه مصوب انجام مى‌پذیرد.         

در ایران بودجه مصوب پس از ابلاغ به دولت و دستگاه‌هاى دولتى اجازه مى‌دهد که درآمدها و سایر منابع تأمین اعتبار منظور در بودجهٔ مصوب را طبق قوانین و مقررات مربوطه وصول و هزینه‌هاى وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتى و سایر اعتبارات منظور در بودجه را در حدود وصولى درآمدها براساس تخصیص اعتبار، تعهد و با رعایت قوانین و مقررات مربوطه، در سال اجراء بودجه پرداخت نمایند.   

 4.نظارت و کنترل بر بودجه

هر چند بین نظارت و کنترل تفاوت قائل هستند (نظارت جنبهٔ قانونى و حقوقى دارد ولى کنترل بیشتر جنبهٔ فنى و تکنیکى دارد)، نظارت بر بودجه را به معنى کنترل مالى و قانونى نحوهٔ اجراء بودجهٔ مصوب و ارزیابى نتایج حاصل از بودجه قلمداد مى‌نمایند

      نظارت بر بودجه به دو طریق انجام مى‌شود:          

          - نظارت مالى:    

         طرق نظارت مالى بر بودجه به‌صورت نظارت قبل از طرح (توسط وزارت امور اقتصادى و دارائی) و نظارت بعد از خرج (توسط دیوان محاسبات کشور) مطرح است.    

           - نظارت عملیاتى:            

            نظارت عملیاتى بررسى و ارزشیابى نتایج و آثار اجراء بودجه و عملیات و برنامه‌ها و طرح‌هاى انجام‌شده و تطبیق این نتایج و آثار با برنامه‌ها و اهداف مصوب پیش‌بینى‌شده و نیز مقایسهٔ پیشرفت عملیات با جدول‌ها زمان‌بندى مى‌باشد. در ایران نظارت عملیاتى توسط سازمان برنامه و بودجه انجام مى‌شود

بودجه بندي : برآورد حجم عمليات در وضع موجود و تبديل آن به اعتبارات فارغ از اولويت بندي در آنهاست
بودجه كل كشور : برنامه مالي دولت است كه براي يك سال مالي تهيه شده و حاوي پيش بيني درآمدها و سايرمنابع تامين اعتبار و براورد هزينه ها براي انجام عملياتي است كه منجر به نيل سياست ها و هدف هاي قانئني مي شود و از سه قسمت به شرح زير تشكيل شده است :
 
      1. بودجه عمومي دولت شامل :
                الف) : بودجه جاري
                 ب) : بودجه عمراني
       2. بودجه شركتهاي دولتي و بانك ها
       3. بودجه موسسات انتفاعي وابسته به دولت
بودجه دولت در واقع به نوعي تراز عمليات مالي دولت مي باشد كه منابع و مصارف دولتي با عنوان دريافتها و پرداختها در آن منظور مي شود.وازچهار مرحله جداگانه تشكيل مي شود كه مجموع اين چهارمرحله را ، دوره بودجه ، مراحل بودجه ، يا سيكل بودجه ناميده اند كه به ترتيب عبارتند از:
          1. مرحله تهيه و تنظيم پيشنهاد بودجه توسط دولت
          2.  مرحله تصويب بودجه توسط مجلس
          3. مرحله اجراي بودجه توسط دولت
          4. مرحله نظارت بر بودجه توسط مجلس
درآمد عمومي : عبارتست از درآمدهاي وزارتخانه ها ، موسسات دولتي كه از طريق ماليات ها ، دريافت كمك هاي اجتماعي(حق بيمه )، دريافت كمك هاي بلاعوض، درآمدهاي اموال و دارائيها، درآمدهاي خدمات و فروش كالا ، درآمدهاي جرايم و خسارات و درآمدهاي متفرقه كه در قانون بودجه كل كشور تحت عنوان درآمد عمومي منظور مي شود .
درآمد عمومي ، درآمدهايي هستند كه به موجب قانون توسط دستگاههاي اجرايي وصول و به خزانه دولت واريزمي شود .
درآمد اختصاصي : عبارتست از درامدهايي كه به موجب قانون براي مصرف يا مصارف خاص در بودجه كل كشور تحت عنوان درامد اختصاصي منظور مي گردد.( ماده 14 قانون محاسبات عمومي )
و درآمدهايي هستند كه به موجب قانون توسط دستگاههاي اجرايي وصول و به خزانه دولت واريز مي شوند وبه طوركلي به مصرف هزينه هاي خاص همان دستگاه مي رسد .قانونگذار عرفاْ در هنگام صدور مجوزوصول درآمد اختصاصي موارد مصرف آن را مشخص مي نمايد . ذكر درآمد اختصاصي در متن اسناد ضروري است تا به منزله
درآمد اختصاصي قلمداد گردد .
اعتبارات هزينه اي ( جاري) : اين اعتبارات ، ظرفيتهاي ايجاد شده توسط دولت را حفظ و نگهداري مي كنند و هزينه هاي نگهداري از ظرفيتهاي موجود را در قالب هزينه جبران خدمات كاركنان ، استفاده از كالا و خدمات ، هزينه هاي اموال و دارايي ، يارانه ، كمك هاي بلاعوض ، رفاه اجتماعي و ساير هزينه هاي تامين وهزينه هاي اعمال حاكميت و استقرار نظام را تامين مي نمايد. اعتبارات هزينه اي عموماْ از محل درآمدهاي عمومي تامين مي گردد .
اعتبارات تملك دارايي هاي سرمايه اي (عمراني ) : اين اعتبارات ، ظرفيتهاي جديدي ايجاد مي نمايد ويا ظرفيتهاي موجود راتوسعه و يا برعمر مفيد آنها مي افزايد ويا دوام آنها را تثبيت مي كند .و هزينه آن از درآمد هاي عمومي تامين مي گردد وچنانچه ازمحل درآمدهاي اختصاصي تامين شود تحت عنوان سايرمنابع درطرحهاي عمراني ثبت مي شوند .
دستگاه اجرايي : منظور وزارتخانه ها و نيروها و سازمانهاي تابعه ارتش ،استانداري ها يا فرمانداري كل ، شهرداري، و موسسه وابسته به شهرداري ، موسسات دولتي ، موسسات وابسته به دولت ، شركتهاي دولتي ، موسسات عام المنفعه و موسسات اعتباري تخصصي كه عهده داراجراي قسمتهايي از برنامه سالانه بشوند ( بند 11 ماده يك قانون برنامه و بودجه ).
دستگاههاي اجرايي ، واحد سازماني مشخصي هستند كه به عامليت يكي از قواي سه گانه تمام يا قسمتي از وظايف وبرنامه هاي ساليانه راعهده دارباشند . دستگاه اجرايي به موجب قانون تاسيس شده و نام آن را قانون تعيين مي نمايد و به موجب قانون تغيير نام خواهند يافت . انتقال وظايف ازيك دستگاه به دستگاه ديگروبالعكس به موجب قانون صورت خواهد گرفت .
دستگاه هاي اجرايي داراي يك شماره طبقه بندي شش رقمي در بودجه عمومي دولت هستند .

تعاریف بودجه:

ديدگاهها, نظريه ها و تعاريف مختلفی در خصوص بودجه  ارائه شده است. این  تعاريف نیز  متاثر از نظريه هاي اقتصادي در مورد دولت بوده است و ديدگاههاي موجود در زمينه دولت نيز تحت تاثير شرايط متفاوت سياسي, اقتصادي و فرهنگي بوده است. در یک بررسی کلی می توان گفت نظام بودجه بندي به عنوان يك ابزار مهم و حساس برنامه ريزي به موازات رشد و توسعه دولت و جامعه, مراحل و تحولات مهمي را پشت سر گذاشته و امروزه بصورت يك نظام پيچيده فني و مالي درآمده است. اين نظام در آغاز پيدايش خود به علت محدوديت حوزه فعاليت دولت و به علت نگرش منفي جامعه نسبت به فعاليتهاي دولت, عمدتاً يك ابزار سياسي بوده و از دهه سوم قرن ميلادي به علت رواج اقتصاد كينزي كه دولت را به مداخله در فعاليت اقتصادي و سرمايه‌گذاري اجتماعي تشويق و ترغيب مي‌نمود, بودجه دولتي به عنوان ابزار اقتصادي و مالي, علاوه بر نقش هاي سياسي, نقش‌هاي اقتصادي و مالي را نيز بر عهده گرفت و بالاخره با گسترش فعاليتهاي دولتي در همه جنبه هاي زندگي و بزرگتر و پيچيده تر شدن سازمانهاي دولتي و پيشرفت روش‌هاي مديريت و برنامه ريزي و ظهور تكنولوژي اطلاعاتي امروزه, نظام بودجه بندي يك سيستم پيچيده اي از طرحها و برنامه هاست و بودجه علاوه بر نقش هاي سياسي و اقتصادي, نقش حساس و مهم برنامه‌ريزي را نيز عهده دار شده است و امروزه بودجه منعكس كننده انواع برنامه‌ريزيهاي سياسي, اجتماعي و فرهنگي جامعه است. از طرفي چون مسلم شده كه توسعه امري يك بعدي نبوده و توسعه اقتصادي مي تواند به توسعه اجتماعي و فرهنگي بيانجامد, مهمترين عامل در وقوع اين امور, گزينش درست اهداف, استراتژي ها و نهايتاً رسالت هاي سيستم برنامه ها وطرحهاي بودجه است.

بر این اساس  در ميان انواع تعاريفي كه از بودجه به عمل آمده سه دسته عمده را مي توان تشخيص داد:

الف- تعاريفي كه بر جنبه سياسي بودجه تاكيد مي ورزند.

ب- تعاريفي كه بر جنبه هاي اقتصادي و مالي تاكيد مي ورزند.

 ج- تعاريفي كه بر جنبه هاي برنامه اي و مديريت بودجه تاكيد مي ورزند.

سیر تکوین بودجه:

مفهوم بودجه همگام با تكامل دولت ها و پيچيده تر شدن وظايف دولت, تغيير و تكامل يافته است. اين تكامل را مي توان به چهار مرحله متمايز تقسيم كرد. در مرحله اول كه تقريباً از 1920 تا 1935 مي باشد, تاكيد عمده روي ايجاد يك سيستم با كفايت براي كنترل هزينه‌ها بود و حسابداري هزينه ها و پيوند بين حسابداري و بودجه مطرح بود. مرحله دوم كه در توسعه بودجه عملياتي خود را نشان مي دهد, استفاده از بودجه به عنوان ابزار مديريت مالي بود و خود را در اصلاح ساختار مناسب, بهبود مديريت و برنامه هاي اندازه‌گيري كارظاهر ساخت و بر بودجه اي تاكيد داشت كه كار و فعاليتهاي سازمان را اندازه بگيرد.

مرحله سوم با پيوند دادن بودجه و برنامه به عنوان معياري براي تجزيه و تحليل رفاه اقتصادي آغاز شد و روي پيشرفتهائي كه در تكنولوژيهاي تصميم گيري و اطلاعاتي رخ داده بود تمركز داشت.

مرحله چهارم بواسطه پيچيدگي محيط سازمانها بوجود آمده و باعث استفاده از بودجه بر مبناي صفر به عنوان ابزاري برنامه ريزي راهبردي (استراتژيك) گرديده است. بر این اساس سیر تکوین بودجه را می توان به شرح ذیل برشمرد:

الف- بودجه به عنوان ابزار كنترل

ب- بودجه به عنوان ابزار برنامه ريزي

ج- بودجه به عنوان ابزار مديريت مالي

د- بودجه به عنوان ابزار راهبردي(استراتژيك)

ضرورت بودجه و بودجه ریزی:

بودجه بندي را ”فرآيند تخصيص منابع محدود به نيازهاي نامحدود“ مي دانند . مجموع كوشش هائي كه صرف تدوين و تخصيص منابع مي شود به منظور”حداكثر استفاده“ از منابعي است كه معمولاً در حد كفايت نمي نمايند و به اصطلاح اقتصادي”كمياب“ هستند. بنابراين در راه رسيدن به ”اهداف مطلوب“ ضرورت دارد به نحوي از هر يك از منابع محدود استفاده گردد كه در تبديل كل منابع به پول بتوان گفت كه با حداقل هزينه, حداكثر استفاده به عمل آمده است.1.تضاد و برخورد اين دو واقعيت يعني نامحدود بودن نيازها و محدود بودن منابع, انسان متفكر و انديشمند را به  چنين نتيجه گيري مي رساند كه از منابع محدود بايد براي رفع نيازهاي نامحدود آنچنان ياري گرفت كه ”حد متناسب“ رضايت به دست آيد، و اين نخستين تصور بودجه است و ضرورت بودجه نویسی نیز از همین مسئله ناشی می شود.

اهميت بودجه:

بودجه بندي اهداف و كاربردهاي مختلفي در تنظيم, تصويب, اجرا و كنترل سياستهاي دولت و سازمانها دارد. در مرحله اول, بودجه چارچوبي را براي تنظيم سياستهاي دولت و سازمانها فراهم مي كند و فعاليتهاي مختلف براي رسيدن به اهداف توسعه و تقسيم اين فعاليتها بين مجريان فعاليتها تعيين مي شود. در مرحله تصويب, بودجه وسيله كنترل قانوني است. در مرحله اجرا, بودجه بندي راهنماي مديران در اجراي سياستهاي تدوين شده است و در نهايت بودجه بندي مهم ترين ابزار كنترل و نظارت بر عملكرد دولت و سازمانها محسوب مي شود. بنابراين اهداف و مقاصد بودجه بندي را در سطح كلان(دولت) كه قابل تصميم به سطوح سازماني نيز مي باشد, را مي توان به شرح ذيل بيان كرد:

الف- بودجه وسيله اي براي تدوين و تنظيم برنامه هاي دولت و سازمانها است.

ب- بودجه وسيله تحصيل مجوز قانوني براي فعاليتهاي دولتها و سازمانها است.

ج- بودجه راهنماي اجراي سياستهاي دولتي و سازمانها است:

د- بودجه قوي ترين وسيله كنترل قوه مجريه توسط قوه مقننه و وسيله آگاهي و اطمينان مردم از مصرف صحيح و قانوني منابع و وجوه عمومي است.

1392/7/19
پر بازدید
1391/3/15: مارسل موس
1391/3/12: تیون ون دایک
1391/5/10: نوربرت الياس Norbert Elias
1391/4/18: کلود لوفور(1924-2010)
1391/3/18: معرفی و ارزیابی کتاب/روش شناسی علوم سیاسی
آخرین مطالب
1397/11/21: انسان بي نقص
1397/11/21: درس‌گفتارهای عدالت همراه با مایکل سندل
1397/10/3: مغالطه‌هاي پر كاربرد
1397/10/1: هرتزوگ نوشته سال بلو
1397/10/1: رولشتاین اثر سال بلو
ردیفنظر
1 zakaria jahan [1396/9/5]
ممنون عالی بود
پست الکترونیکی: zakaria2500@yahoo.com
وب سایت: http://www.1v2.ir/downloads/principles-and-regulation-and-control-of-the-state-budget

نام
پست الکترونیکی
وب سایت
متن
کد امنیتیکد
تکرار کد امنیتی حساس به حروف کوچک و بزرگ
مطالب مهم

قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری در نظم حقوقی کنونی

            مولف : محمدرضا دلاوری (قاضی دیوان عدالت اداری)

 

مسئولیت مدنی ناشی از افشای اسرار پزشگی در حقوق ایران و حقوق کامن لا

              مولف: محمد حسین دلاوری

سخن برگزیده
خدمت به وطن نيمی از وظيفه است و خدمت به انسانيت نيم ديگر آن (ويکتور هوگو)
شعر
این کوزه چو من عاشق زاری بوده است
در بند سر زلف نگاری بوده‌ست
این دسته که بر گردن او می‌بینی
دستی‌ست که برگردن یاری بوده‌ست
خيام
حدیث
به خطای دیگران شاد مشو که همیشه از تو درستکاری سر نزند. - امام علی(ع)
دمی با حافظ
حافظا می خور و رندی کن و خوش باش ولی

دام تزویر مکن چون دگران قرآن را
کنتور
امروز:
    بازدید: 276
    صفحات مرور شده: 278
روز گذشته:
    بازدید: 831
    صفحات مرور شده: 834
جمع کل:
    بازدید: 6837388
    صفحات مرور شده: 22348092