پیوندها
» مركز آموزش و پژوهش هاي توسعه و آينده نگري قم
» متون سياسي
» همايش و جشنواره استاني نظام پيشنهادها
» انجمن علوم سياسي ايران
» موسسه مطالعات و پژوهش هاي سياسي
» سياست و پژوهش
» دكتر مهدي مطهر نيا
» دكتر مقصود رنجبر
» دكتر مجتبي مقصودي
» بانک اطلاعات نشریات کشور
» پژوهشکده اطلاعات و مدارک علمی ایران
» پایگاه SID - جهاد دانشگاهی
» ایران پژوهش
» زبان انگلیسی سرایان
» جامعه مترجمان رسمی ایران
» دکتر داود فیرحی
» دکتر نجف لک زایی
» علمی کاربردی استانداری قم
» گردونه(دانشجویان ارشد مجازی دانشگاه تهران)
جستجو
 فارسی :: انگلیسی
ز نورت جهل بگریزد، اگر شمعی و رخشنده ............. زجودت فقر بگریزد، اگر ابری و بخشنده
صفحه اول  >> مقالات >>
سیاست روز :: سایت شخصی دکتر رضا دلاوری | اصول تنظیم و کنترل بودجه (3)
اصول تنظیم و کنترل بودجه (3)
موضوع: سياسي

اصول تنظیم و کنترل بودجه (3)

روشهاي بودجه ريزي

از نظر تكنيك تهيه و تنظيم بودجه برحسب هدفها وانتظاراتي كه در طي دوران متمادي سپري كرده است سير تحولي گوناگون داشته است كه به ترتيب اين مراحل تكامل، كه به روشهاي بودجه ريزي موسوم است، ذكرمي شوند.

1-    بودجه ريزي متداول ( سنتي )

دربودجه ريزي متداول هدفها و تاكيدات صرفاً به ابزار مالي و حسابداري دريافتهاو پرداختهاي بخش دولتي استوار است و توزيع اعتبارات منحصراً معطوف به «دستگاه -مواد هزينه» منتهي مي گرددو نقش مجلس و پارلمان در بررسي بودجه فقط متوجه حفظ و كنترل مخارج دولت در چهار چوب اعتبارات مصوب مي باشد كه هيچ هزينه اي از اعتبارات مصوب تجاوز ننموده باشد و هر هزينه اي در محل و موادخود به مصرف رسيده باشد . در سيستم بودجه ريزي متداول با ملاحظه ارقام و اطلاعات مندرج در سند بودجه تشخيص اينكه دولت چه اعمالي را انجام مي دهد و در قبال پولي كه خرج مي شود چه نتايجي را بدست مي آورد نشان داده نمي شود و از اين رو مبناي صحيحي براي مديريت موثر در دستگاههاي اجرائي به حساب نمي آيد زيرا طبقه بندي مخارج دولت و بررسي آن بر حسب مواد هزينه و دستگاههاي اجرائي نماينگر اهداف اقتصادي دولت از محل اين مخارج و يا نوع فعاليت هاي دولت در رابطه با عواملي كه به عنوان هزينه بكار گرفته شده ،نيست .در ايران تا سال 1343 بودجه به صورت سنتي يا متداول تهيه و تقديم مجلس مي شد و در آن بودجه ،صرفاٌ نام دستگاه و  مواد هزينه به تصويب مي رسيد. يكي از علل اصلي استفاده گسترده از اين روش بودجه ريزي در گذشته  ، ارتباط نزديك اين روش با حسابداري دولتي است .

نقاط ضعف سيستم بودجه ريزي سنتي در دستگاههاي اجرائي

-بودجه ريزي به صورت شفاف انجام نمي گيرد و بر اساس اهداف داراي اولويت و ضروري دستگاه نمي باشد .

-منابع در بسياري از موارد خارج از اهداف اصلي دستگاه هزينه مي گردد و برروي فعاليتهاي اصلي تمركز ندارد.

-نظارت مؤثر بين بودجه و نتايج عملكرد دستگاه انجام نمي شود.

- برنامه ها و فصول هزينه به صورت كلي به دستگاههاي ديكته مي شود.

- عدم توجه به فرآيندهاي دستگاه اجرائي .

-بهره وري مورد نظر نمي باشد.

- چانه زدن بر سر ازدياد اعتبارات است نه بر سر ازدياد عملكرد و فعاليت .

- تخصيص بودجه بيشتر به سازمانهائي كه نفوذ و قدرت بيشتري دارند انجام مي شود كه منجر به عدم عدالت و عدم رعايت منطق در توزيع اعتبارات مي شود.

-هيچگونه ملاك برآورد هزينه وجود ندارد الا پرداختهاي سالهاي قبل .

- اختيار مدير در هزينه كردن اعتبارات محدود است .

- بيشتر وقت مديران صرف چانه زني و اخذ اعتبارات مي شود.

2-    بودجه ريزي افزايشي

اين روش با شيوه تغييرات جزئي در تصميم گيري انطباق دارد ، طبق اين روش براي تصميم گيري جديد به تصميمهايي كه قبلاٌ در زمينه مورد نظر گرفته شده مراجعه مي كند و با توجه به نياز هاي موجود ، تغييراتي جزئي در آنها بوجود مي آورد. در بودجه ريزي افزايشي براي اجتناب از مشكلات ناشي از كار عظيم و پردردسر بودجه نويسي سالانه ابداع شده است . با اينكار هر سال مجدداٌ از اول اقدام به كار بودجه نويسي نمي شود. بلكه  بودجه ريزان ، با قبول بودجه سال گذشته توجهشان را روي تغييرات افزايشي متمركز   مي كنند. در اين شيوه بودجه سال گذشته به عنوان پايه اي براي مصارف جاري فرض شده و يك افزايش سالانه براي آن در نظر گرفته مي شود كه بستگي به روند تغييرات قيمتها ، تغيير حجم عمليات موجود و تقبل وظايف جديد از طرف دولت و عواملي از اين قبيل دارد.  

3-    بودجه برنامه اي

بودجه برنامه اي است كه درآن  اعتبارات بر حسب وظايف ، برنامه ها و فعاليتهاي سازمان دولتي در سال مالي اجراي بودجه كه براي نيل به  اهداف خود بايد انجام دهد، پيش بيني شده است . به عبارت ديگر ، در بودجه برنامه اي مشخص مي شود كه دولت و دستگاههاي دولتي در سال اجراي بودجه اولاٌ داراي  چه اهداف ، وظايف و مقاصد مصوبي مي باشند ، ثانياٌ براي نيل به اهداف و مقاصد مذكور ، بايد كدام برنامه ها ،عمليات و فعاليتها راباچه ميزان اعتبارات انجام دهد. در بودجه برنامه اي نيز مانند بودجه متداول ، از طبقه بندي اعتبارات بر حسب فصول و مواد هزينه استفاده مي شود با اين تفاوت كه در بودجه متداول ، كل اعتبارات هر سازمان دولتي در فصول و مواد هزينه مختلف پيش بيني مي شود ، در صورتيكه در بودجه برنامه اي ، اعتبارات هر يك از برنامه ها و فعاليتها و طرحها در قالب فصول و مواد هزينه پيش بيني مي گردد.لازم به توضيح است كه در بودجه برنامه اي برخي از كشورها ، فقط  برنامه ها به فصل و مواد هزينه تقسيم مي شوند ، در حاليكه در برخي ديگر از كشورها ، فعاليتها و طرحها نيز به صورت فصول و مواد هزينه پيش بيني مي گردند.آنچه مسلم است آن است كه در نظام حسابداري دولتي كشورهايي كه از بودجه ريزي برنامه اي  استفاده مي كنند طبقه بنديهاي بودجه مذكور عيناٌ بايد در حسابهاي دولتي منعكس گردند. بنابراين هزينه هاي هر وزارتخانه يا موسسه دولتي نيز بايد اولاٌ به تفكيك برنامه ها و فعاليتها و طرحها ي مورد اجرا درآن سازمان و ثانياٌ در داخل طبقه بنديهاي مذكور به تفكيك فصول و مواد هزينه نشان داده شوند.

عناصر اين روش بودجه نويسي بقرار زير است :

*طبقه بندي واحدهاي سازماني در قالب برنامه ها و فعاليتها

*شناسايي هزينه هاي برنامه ها و فعاليتها

*تصميمگيري درمورد اينكه خروجي اين واحدها، باتوجه به اين هزينه ها، چه بايد باشد

4-    بودجه بندي بر مبناي صفر

طبق معمول در فرآيند تهيه بودجه، هزينه هاي سال پيش كه به مصرف رسيده به عنوان يك نقطه آغاز به حساب مي آيد.كار افرادي كه بودجه جديد را مي نويسند يا تهيه مي كنند اين است كه چه اقلامي از بودجه را بايد حذف كرد و چه فعاليتهائي ( و بر همان اساس چه اقلامي ) را بايد اضافه نمود . بودجه بندي بر مبناي صفر توجيه مجدد هر فعاليت از مبناي صفر است و براي هر فعاليت يا برنامه بايد توجيهي وجود داشته باشد كه آيا لازم است يا نه ؟ در بودجه بندي بر مبناي صفر هزينه ها به جاي اينكه بر مبناي سطح جاري محاسبه شوند ، از صفر شروع مي شوند . با چنين بودجه اي براي هر ريالي كه مصرف مي شود بايد توجيه منطقي داشته باشند.

پيتر فير(peter phyrr) بودجه بندي بر مبناي صفر را اينگونه تعريف مي كند :

«يك برنامه عملياتي و فرآيند بودجه اي است كه هر مدير را ملزم ميكند كه به نحوي كامل ، مشروح و مستدل در خواست بودجه خود را از پايه صفر ( زير ا مبنا صفر است ) توجيه كند و مسئول اثبات اين امر است كه چرا بايد هر مبلغ را به مصرف برساند»

در ظاهر بودجه ريزي بر مبناي صفر باعث مي شود كه بتوان اولويتهاي بودجه را به شيوه هاي بهتري تعيين كرد و كارآئي سازمان را بالا برد، ولي واقعيت اين است كه چنين كاري باعث مي گردد تا مقدار بيشتري كارهاي دفتري انجام شود و احتمالاٌ روحيه افراد و مديراني كه بايد براي اقلام هزينه هاي پيشنهادي دلايل موجهي ارائه نمايند تضعيف گردد( كه در نتيجه موجوديت برخي از هزينه هاي زير سوال خواهد رفت ) به همين دليل است كه  در زمان كنوني نسبت به سالهاي پيشين كمتر از اين بودجه بندي استفاده مي شود

 

5-نظام طرح ريزي برنامه ريزي بودجه بندي ( نظام بودجه بندي طرح و برنامه )

روشي كه در جهت تكميل بودجه برنامه اي اخيراٌ در بسياري از كشورها معمول شد ، نظام طرح ريزي- برنامه ريزي بودجه نويسي است. با استفاده از اين نظام  مي توان برنامه ريزي طرح ريزي  و بودجه نويسي اطلاعات مديريت كنترل مديريت و ارزشيابي برنامه اي را به هم مرتبط ساخت و در عين حال نسبت به تجزيه و تحليل سيستماتيك هر يك از عناصر تاكيد كرد. در اين نظام ، بيش از آنكه به بودجه ريزي داده ها مطرح باشد ، بودجه ريزي ستاده ها (OUTPUTS) مطرح است .

در اين نظام محور اصلي بحث عبارت از هدفها و نتايج نهائي عمليات دولت و امكان نيل به اين هدفها از  طريق عمليات مختلف و مقايسه اين عمليات و انتخاب بهترين ، ارزانترين ، سريع ترين و مناسب ترين آنها مي باشد . نكته مهم اين است كه اين مجموعه را بايد يك نظام تلقي نمود نه روش و فن خاص ، نظامي كه شامل مبناي تصميم گيري مناسب و معقول در مرحله سياست سازي و اعلام خط مشي  طراحي برنامه هاي اجرائي و تخصيص منابع محدود ميان نيازهاي نامحدود بوده و برقراري ارتباط مداوم بين اين عوامل را فراهم مي سازد به اين ترتيب هر يك از اجزاء نظام از لحاظ نيل به هدفهاي تعيين شده در ارتباط با جزء ديگر نقشي دارد.در بودجه بندي طرح و برنامه ما با يك طرح كلي و يك سري برنامه و تعداد بسياري پروژه روبرو هستيم كه در يك قالب كلي طرحها ، برنامه ها و پروژه ها مورد بررسي و ارزيابي قرار مي گيرند و با نگرش سيستمي به بودجه بندي اقدام مي شود. امكان مقايسه پروژه ها و برنامه با هم و انتخاب اثر بخش ترين آنها در نيل به اهداف كلي يكي از مهمترين ويژگيهاي  نظام بودجه بندي طرح و برنامه است .

عناصر تشكيل دهنده اين روش بودجه نويسي بقرار زير است :

*بررسي وتعيين اهداف بلندمدت و اهداف كمي در هر  يك از حوزه هاي عمده فعاليت دولت

*تجزيه و تحليل خروجي برنامهها براساس اهداف از پيش تعيين شده

*محاسبه مجموع هزينه هاي برنامه ها بر اي نه تنها يك سال بلكه بر اي سال هاي آتي

*تهيه برنامه هاي هزينه اي چند ساله

*تجزيه و تحليل روش هاي جايگزين براي يافتن كار امدترين و اثربخش ترين ابزار دستيابي به اهداف برنامه ها

*انجام اقدامات بالا به عنوان بخش سيستمي فرآيند بررسي بودجه

 

1392/7/20
پر بازدید
1391/3/15: مارسل موس
1391/5/10: نوربرت الياس Norbert Elias
1391/3/12: تیون ون دایک
1391/4/18: کلود لوفور(1924-2010)
1391/3/18: معرفی و ارزیابی کتاب/روش شناسی علوم سیاسی
آخرین مطالب
1397/11/21: انسان بي نقص
1397/11/21: درس‌گفتارهای عدالت همراه با مایکل سندل
1397/10/3: مغالطه‌هاي پر كاربرد
1397/10/1: هرتزوگ نوشته سال بلو
1397/10/1: رولشتاین اثر سال بلو
بدون نظر

نام
پست الکترونیکی
وب سایت
متن
کد امنیتیکد
تکرار کد امنیتی حساس به حروف کوچک و بزرگ
مطالب مهم

قانون تشکیلات و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری در نظم حقوقی کنونی

            مولف : محمدرضا دلاوری (قاضی دیوان عدالت اداری)

 

مسئولیت مدنی ناشی از افشای اسرار پزشگی در حقوق ایران و حقوق کامن لا

              مولف: محمد حسین دلاوری

سخن برگزیده
پيش از هر چيز‏‎ نخست بدان چه مي خواهي. (فرديناند فوخ)
شعر
اول دفتر به نام ایزد دانا
صانع پروردگار حی توانا
اکبر و اعظم خدای عالم و آدم
صورت خوب آفرید و سیرت زیبا
سعدی
حدیث
به خطای دیگران شاد مشو که همیشه از تو درستکاری سر نزند. - امام علی(ع)
دمی با حافظ
خیال روی تو در هر طریق همره ماست

نسیم موی تو پیوند جان آگه ماست

به رغم مدعیانی که منع عشق کنند

جمال چهره تو حجت موجه ماست
کنتور
امروز:
    بازدید: 59
    صفحات مرور شده: 68
روز گذشته:
    بازدید: 767
    صفحات مرور شده: 1390
جمع کل:
    بازدید: 6764376
    صفحات مرور شده: 22247309